ΟΡΟΣ ΒΟΙΟ

Στα δυτικά του νομού Κοζάνης, εκεί που το βλέμμα ξεκινά από τα παραμυθένια Όντρια και ακουμπά στον κραταιό όγκο της Πίνδου ορθώνεται το όρος Βοίο. 
45 χιλιόμετρα είναι το μήκος του με ψηλότερη κορυφή του τον Προφήτη Ηλία (1805μ.) του Πενταλόφου. Αρχίζει από τον νομό Καστοριάς στη περιοχή του Νεστορίου, περνάει από τον νομό Κοζάνης και  κατηφορίζει και τερματίζει στο νομό Γρεβενών. 
Εδώ, ο βουνίσιος κόσμος ανταριάζει στο μεγαλείο του. Θεόρατα βουνά που τα χαράζουν με τα νερά τους ο Αλιάκμονας ο Μακεδόνας ποταμός, καγκελωτός Πραμόριτσας, το βουερό Παλιομάγειρο, ο ορμητικός Βέλος, παραπόταμοι του με το υδάτινο διάβα  τους κινούν νερόμυλους, ποτίζουν χωράφια, μαστορεύούν τοπία και γίνονται ταξιδευτές.
Απέραντα δάση από Μαύρη πεύκη (Pinus nigra), οξιές, (fugus silvatica), μακεδονικά έλατα (abies borisii regis), Βελανιδιές (Quercus), καστανιές (castanea) και γάβρους (carpinus) καλύπτουν τις κοιλάδες και τις πλαγίες των βουνών.  Επίσης φιλοξενεί σπάνια ενδημικά  αγριολούλουδα, όπως το Lamiropsis carpinii Greuter αλλά και ένα πλήθος άλλων ειδών όπως τα Verbascum biossieri, Λαδανιές (Cistus incanus),  ανεμώνες (anemone pavonina), κρινάκια (sternbergia lutea), σαλέπι όρχις ο κεκαυμένος (orchis ustulata),  κ.α. Η οικολογική του αξία το καθιστά σημαντικό βιότοπο για λύκους (Canis lupus), ζαρκάδια, αγριόχοιρους (Sus scrofa),  αγριόγατους και για την καφετιά αρκούδα (Ursus arctos). Στην ορνιθοπανίδα αναφέρονται 97 είδη πουλιών ενώ έχουν καταγραφεί ένα πλήθος ερπετών οχιά ( Vipera ammodytes), δενδρογαλιά (coluber gemonensis),  αμφίβιων σαλαμάνδρα (salamandra salamandra) και εντόμων.
Με λαϊκές ζωγραφιές μοιάζουν τα φημισμένα μαστοροχώρια, με τα πέτρινα σπίτια, τα κάτασπρα σιχνισιά, και τις λουλουδιασμένες αυλές που μοσχοβολάνε γλυκό τριαντάφυλλο και βασιλικό.
Άνθρωποι δραστήριοι, δημιουργικοί, φιλόξενοι μα και απέραντα ευγενικοί κάνουν τούτο τον τόπο να παίρνει άλλη διάσταση.
Η περιοχή του Βοϊου κατοικήθηκε από την προϊστορική εποχή και ήταν πυκνοκατοικημένη ιδιαίτερα στους Ελληνιστικούς χρόνους. Στους κλασικούς χρόνους, το Δυτικό τμήμα του υπάγονταν στο κρατίδιο της Ορεστίδας της και το ανατολικό στο κρατίδιο της Ελίμειας της Άνω Μακεδονίας.
Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας η περιοχή έζησε χρόνους χαλεπούς. Βυζαντινά μοναστήρια καταστράφηκαν και παλιοί οικισμοί διαλύθηκαν. Οι περισσότεροι κάτοικοι για να γλιτώσουν από τις λεηλασίες, τη βαριά φορολογία, το παιδομάζωμα και τον εξισλαμισμό, κατέφυγαν στα ορεινά δημιουργώντας νέους οικισμούς που αργότερα εξελίχθηκαν σε  κεφαλοχώρια.
Οι εμπορικές δραστηριότητες των κατοίκων με τις ευρωπαϊκές αγορές, δημιούργησαν οικονομικά κέντρα στη Σιάτιστα, και το  Τσοτύλι. Έτσι χτίζονται μεγαλόπρεπα αρχοντικά, μεγάλες αγορές, κατασκευάζονται δρόμοι, χτίζονται γεφύρια ιδρύονται μοναστήρια και εκκλησίες.
Οργανώνονται επαγγελματικές και εργατικές ομάδες που βασίζονταν σε κοινά συμφέροντα, στη συνεργασία και την κοινωνική αλληλεγγύη. Πρόκειται για τα ονομαστά μπουλούκια των μαστόρων που αποτελούνταν από χτίστες, λιθοξόους, ξυλουργούς, ξυλογλύπτες και ζωγράφους.
Στα χρόνια της θύελλας και της φωτιάς  η περιοχή αποτέλεσε τον πυρήνα προετοιμασίας και δράσης του ένοπλου απελευθερωτικού Μακεδονικού Αγώνα. 
Στον Ελληνοιταλικό πόλεμο του 1940, οι κάτοικοι βρέθηκαν στη πρώτη γραμμή. Οι γυναίκες φορτωμένες με πυρομαχικά και τρόφιμα ανέβαιναν τα δυσπρόσιτα φαράγγια της Πίνδου για να  εφοδιάσουν τον Ελληνικό στρατό.
Τούτον το τόπο χρειάζεται καιρός για να τον χωρέσει ο νους. Χρειάζεται καιρός για να μάθεις τις ιστορίες και τους θρύλους που κρύβει στους κόρφους του από τα πανάρχαια χρόνια. Για τα κάστρα του, για το χαλασμό του «Μπουφαριού» και το άδικο χαμό της νεαρής βασίλισσάς του. Για τους θησαυρούς που κρύβει η βελανιδιά της Βουχωρίνας και τα τεράστια φίδια που την φυλάνε.  Για το μαγικό κύκλο της «Πέλκας» που οι κάτοικοί της για να αποτρέψουν τις θανατηφόρες ασθένειες, έζεψαν δυο δαμάλια άζευτα και όργωσαν με μια αυλακιά γύρο το χωριό. Και εκεί που ενώθηκε το τέλος της αυλακιάς με τη  αρχής της άνοιξαν έναν μεγάλο λάκκο και έθαψαν ζεμένα και ζωντανά τα δαμάλια. Το τόπο αυτό τον σημάδεψαν με δυο όρθιες πέτρες .
Διοικητικά το όρος Βόιο  καταλαμβάνουν οι Δήμοι Σιάτιστας, Ασκίου, Νεάπολης, Τσοτυλίου καθώς και η κοινότητα Πενταλόφου.
Σε όλο το πλάτος του είναι κατάσπαρτο με πετρόχτιστους οικισμούς. Ιδιαίτερα στο Δήμο Σιάτιστας, στο Δήμο Ασκίου, όσο και στην κοινότητα Πενταλόφου, έχουν δημιουργηθεί χώροι φιλοξενίας και εστίασης που μπορούν να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις κάθε επισκέπτη.
Κατά της παραμονή σας στο Βόιο αξίζει να επισκεφθείτε, Την Μόνή Αγίας Τριάδος στο Βυθό Πενταλόφου, τα πέτρινα γεφύρια στον ποταμό Πραμόριτσα, την τεχνική λίμνη του ποταμού Πραμόριτσα λίγο έξω από το Πεντάλοφο, τους πετρόχτιστους οικισμούς του Πενταλόφου, του Διλόφου ,της Αγίας Σωτήρας του Βυθού, της Χρυσαυγής (με το περίφημο γεφύρι και τον ανακαινισμένο νερόμυλο,) του Αυγερινού    
Στο Βόιο μπορείτε να φτάσετε οδικώς μέσω της Εγνατίας Οδού. Από εκεί παίρνοντας τον κάθετο άξονα που οδηγεί μέσω Καστοριάς στα Ελληνοαλβανικά σύνορά θα συναντήσετε την Εθνική Οδό Κοζάνης - Ιωαννίνων που διασχίζει ολόκληρο το Βόιο.